ARADIĞINI YAZ ÖDEVİNİ BUL... ÖDEV ARAMA BÖLÜMÜ
Anasayfa » Dilbilgisi » Anlamına Göre Cümleler

Anlamına Göre Cümleler

ANLAMINA GÖRE CÜMLELER

Her cümlenin bir anlamı vardır. Ancak cümleler bu anlamı değişik yapılarla bildirir. Bazen bir yargıyı haber verir. Bazen anlamı, soruyla bildirir. Bazense bir duyguyu aktararak ifade eder. İşte bu bildirme şekillerine göre cümleyi üç grupta inceliyoruz.

  1. Haber Cümlesi

Bir yargıyı olumlu ya da olumsuz biçimde aktaran cümlelerdir.

Bir eylemin yapıldığını, yapılabileceğini, bir varlığın bulunduğunu ifade eden cümleler olumlu, tersini ifade edenler olumsuzdur. Olumlu cümlelerde mantıkça istenen bir durumun bulunması gerekir. Aşağıdaki yüklemleri inceleyerek bunu açıklayalım.

  • Olumlu                             Olumsuz
  • Konuştu            ⇒           Konuşmadı
  • Gelse                  ⇒          Gelmese
  • Gidiyor             ⇒          Gidiyor değil
  • Var                     ⇒          Yok
  • Akıllı                 ⇒          Akılsız
  • İyi                                 İyi değil

Görüldüğü gibi olumlu yüklemler “-ma, -me” olumsuzluk ekiyle “değil”, olumsuzluk edatıyla, “-sız” gibi olumsuz anlam veren eklerle olumsuz hâle getirilebiliyor.

Bazı cümlelerde ise yapıca yukarıdaki olumsuzluklar bulunduğu hâlde cümle anlamca olumlu olabilir. Bu, çoğu kez iki olumsuzluğun bir arada bulunduğu yargılarda görülür. Örneğin;

  • “Bu kitapları okumamış değilim.”

cümlesinde “okumamış değilim” yükleminde iki olumsuzluk vardır. Bunlar yüklemin “tanıyor” şeklinde olumlu bir yargı vermesini sağlamışlardır.

Bazı cümlelerde ise olumsuzluk, soru yoluyla sağlanır.

  • “Ben oraya gider miyim hiç?”

cümlesinde yüklem olumlu olduğu hâlde cümlenin anlamı soru yoluyla olumsuz hâle getirilmiştir. “Gitmem” denmek istenmiştir.

Bazı cümlelerde olumsuzluk bağlaçlarla sağlanır.

  • “Ne sinemaya gitmiş ne tiyatroya.”

cümlesine ne… ne…. bağlacı, “gitmemiş” anlamı kazandırmıştır.

  • “Sanki o benden yüksek not aldı.”

cümlesinde “sanki” bağlacı cümleye olumsuz anlam katmıştır: Almadı.

 

  1. Soru Cümlesi

Cevap almak amacıyla hazırlanan cümlelerdir. Bunlar değişik soru sözcükleriyle sağlanır.

  • “Soruları çözdünüz mü?
  • “Bu kitabı kim okudu?”
  • “Sınavlar ne zaman başlayacak?”
  • “Okula giderken beni neden beklemediniz?

cümleleri birer soru cümlesidir.

 

  1. Ünlem Cümlesi

Yargıyı bir duygu aktararak ortaya koyan cümlelerdir. Çoğu zaman kızgınlık, sevinme, alınma, heyecan gibi bir duygu aktarır ya da seslenme bildirir.

  • “Eyvah, kitaplarımı yine evde unuttum!”
  • “Bu şehir ne kadar da güzelmiş!”

cümleleri ünlem cümlesidir.

Bunların dışında istek cümlesi, şart cümlesi, emir cümlesi, gereklilik cümlesi gibi anlamına göre cümleler de verilmiştir. Ancak bu, cümlenin yapısıyla ilgili olmayan sadece anlama bağlı özelliktir. Eğer bunu göz önüne alırsak, her cümleye bir ad bulmak gerekebilir.

  • “Plânlı çalışırsan başarıya ulaşırsın.”

cümlesi şart (koşul),

  • “Hep birlikte sinemaya gidelim.”

cümlesi istek,

  • “Hemen gidip ödevlerini bitir.”

cümlesi emir,

  • “Her gün kitap okumalısın.”

cümlesi gereklilik anlamı veren cümlelerdir.

⇒Cümle Türleri Konu Alatımına Geri Dön⇐

Bilgi: Sitemiz, hukuka, yasalara, telif haklarına ve kişilik haklarına saygılı olmayı amaç edinmiştir. Sitemiz, 5651 sayılı yasada tanımlanan “yer sağlayıcı” olarak hizmet vermektedir. İlgili yasaya göre, site yönetiminin hukuka aykırı içerikleri kontrol etme yükümlülüğü yoktur. Bu sebeple, sitemiz “uyar ve kaldır” prensibini benimsemiştir. Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan bir biçimde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahipleri veya meslek birlikleri, dilbilgisi25@gmail.com mail adresinden bize ulaşabilirler. Bizle iletişime geçilmesi halinde ilgili kanunlar ve yönetmelikler çerçevesinde en geç 1 (Bir) Hafta içerisinde size dönüş yapılıp gerekli bilgi verilecektir.

2 yorum

  1. Çok güzel anlatmışsınızki ellerinize sağlık 🙂

Bir Cevap Yazın