ARADIĞINI YAZ ÖDEVİNİ BUL... ÖDEV ARAMA BÖLÜMÜ
Anasayfa » Dilbilgisi » İsim Fiil, Sıfat Fiil, Zarf Fiil Nedir?

İsim Fiil, Sıfat Fiil, Zarf Fiil Nedir?

Fiilimsiler Detaylı Anlatım

1-İsim Fiil (Mastar)

Fiillere getirilen “-ma, -ış, -mak” ekleri ile yapılır. Bu ekler büyük ünlü uyumu kuralına göre eklendiği sözcük içinde değişiklik gösterecekleri için “-ma, -me,  -ış, -iş, -uş, -üş, -mak, -mek” şekillerinin de var olduğunu bilmeliyiz arkadaşlar. Fakat ezberimizde kalıcı olması için  “-ma, -ış, -mak”  eklerini bilmemiz yeterlidir. Bu ekler fillere gelerek onları cümle içinde “isim” yaparlar.

ÖRNEKLER

  • Görmekten sonra görülmek, aşkın ikinci kademesiydi.
    Gör (fiil kökü)   +   mek  (isim fiil eki)
  • Mektup yazmak onun için huzur verici bir şeydi.
  • Ben de sizinle tatile gelmeyi düşünüyordum.
  • Bağlama çalmayı bu kadar çok seveni hiç görmemiştim.
  • Programın başlayışı herkesi heyecanlandırdı.
  • Yanımda oluşunu, bana sarılışını hiç unutamam.
  • Onun gelişiyle oda bir anda sessizliğe büründü.
  • Oturuşu ile herkesin dikkatini üzerine çekti.
  • Bir gülüşü ile her şeyi değiştirmeyi biliyordu.

 

Yukarıdaki isim fiil eki almış fiilimsilerin başka cümlelerde olumsuz şekilleri de mümkündür. Olumsuzluk eki isim fiil ekinden önce gelir.

Görmemek, görülmemek, yazmamak, gelmeme, çalmama, başlamayış, olmayış, sarılmayış, gelmeyiş, gülmeyiş…

Mavi renkliler olumsuzluk ekidir.
Kırmızı renkliler isim fiil ekidir.

 

NOT: İsim fiil eki aldığı halde ve fiilimsi olma kriterlerine uygun olduğu halde kalıplaşarak bir varlığın kavramın adı olan sözcükler vardır. Bunlar fiilimsi olarak kabul edilmezler.

  • Elindeki çakmak ile oynaması annesini tedirgin etti.
  • Her gün dondurma yersen çok hasta olabilirsin.
  • Merak ettiğiniz bilgileri giriş kattaki danışmadan öğrenebilirsiniz.

NOT: Olumsuzluk eki olan “-ma, -me” eki ile isim fiil eki olan “-ma, -me” eki karıştırılmamalıdır.

  • Ortalığı toplama görevini kardeşine verdiler. (İsim Fiil Eki)
  • Bu saatte herkes uyuyor ortalığı toplama. (Olumsuzluk Eki)

NOT: Fiiller gibi çekimlenemeyeceklerini yukarıdaki açıkmada belirtmiştik. Şimdi bunun örneklerle açıklamasını daha da netleştirelim.

  • Uyu-mak istiyorduk.  (Bu cümledeki fiilimsiye kip eki ve şahıs eki getirmeye çalışalım)
    Uyu-mak- yor-uz istiyorduk. (  anlamsız )

 

2-Sıfat Fiil (Ortaç)

Fiillere getirilen “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” ekleri ile yapılır. Bu ekler de büyük ünlü uyumu kuralına göre eklendiği sözcük içinde değişiklik gösterecekleri için “-an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş” şekillerinin olduğunu bilmeliyiz. Fakat daha rahat ezberleyebilmemiz için  “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” eklerini bilmemiz yeterlidir. Zaten daha da kolay akılda kalması için şifrenmiş bir şekilde sıralanmıştır:

“Anası mezar dikecekmiş”

Aşağıdaki örneklerde sıfat fiillerin cümle içinde sıfat görevlerinde kullanıldıklarına dikkat ediniz. Sıfat fiil ekleri fiillere gelerek onları cümle içinde sıfat ya da adlaşmış sıfat yapar.

 ÖRNEKLER

  • Çalışan                 adamı         herkes   sever.
    (Niteleme Sıfatı)      (isim)
    (Sıfat Fiil)
  • Gelen, gideni aratır. (Adlaşmış Sıfat+ Sıfat Fiil)
  • Yıkılası dağlar geçit vermez oldu.
  • Bu çocuğun sevilesi bir yanı kalmamış.
  • Görünmez kazaya da davetiye çıkarmayalım.
  • Aşılmaz yollardan aşırdın beni.
  • Koşar adımlarla bebeğini kucaklamaya gitti.
  • Gider ayak herkesin canını yaktı.
  • Ne zaman seninle olsam tanıdık bir kuş cıvıltısıyla uyanırdım her sabah…
  • Bazen bilindik şiirlerle bile olsa göz doldurmayı iyi biliyordu.
  • Gelecek sezonda en başarılı futbolcular bizim olacak.
  • Böyle bir kazadan sağlam çıkabildiyse verilmiş sadakası var demek.

 

NOT: Sıfat fiillerin olumsuz şekilleri de mevcuttur.

  • Çalışmayan adama kimse ekmez vermez.
  • Olmayacak duaya amin denmez.

 

NOT: Bazı sıfat fiil ekleri ile başka ekler benzerlik göstermektedir. Bunları karıştırmamak gerekir. Fiilimsiler ve eklerini ayırt etmek için bir çok faktör var fakat en önemlisi eki alan sözcüğün fiil kök gövdesi olup olmadığına ve sözcüğün cümlede sıfat görevinde kullanılıp kullanılmadığına bakmaktır. Karıştırılan ekler;

                    

  • Tutmaz dizlerim birden düzeldi. “-mez, -maz” =Sıfat Fiil Eki  
  • Dedemin dizleri tutmaz.            -mez, -maz” = Geniş Zaman Kipinin  Olumsuzluk Eki

 

  • Koşar adımlarla yanıma geldi.     “-ar, -er” = Sıfat Fiil Eki   
  • Her sabah mutlaka koşar.            “-ar, -er” = Geniş Zaman Kip Eki

                   

  • Gelecek yıl şampiyonuz.        “-acak, -ecek” = Sıfat Fiil Eki
  • Seneye bize gelecek.             “-acak, -ecek” = Gelecek Zaman Kip Eki

 

  • Yırtılmış pantolon ile dışarı çıkma.    “-mış, -miş, -muş, -müş” = Sıfat Fiil Eki     
  • En sevdiği pantolonu yırtılmış.     “-mış, -miş, -muş, -müş” = Öğrenilen Geçmiş Zaman Kip Eki

 

3-Zarf Fiil / Bağ Fiil (Ulaç)

Fiillere getirilen “-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e….-e, -r…..-maz, -casına, -meksizin, -dığında” ekleri ile yapılır. Fiili zarf yapma görevi üstlenen bu eklerin diğer ekler gibi ünlü uyumlarına göre değişkenlik gösterdiğini bilmeliyiz. Ezberlemek için biraz fazla ek olduğu için yine aşağıdaki gibi şifrelendirmek mümkündür. Kendiniz de istediğiniz şekilde değiştirebilirsiniz.

Kenyalı emadan ince ip arakladıkça
Eve varmazcasına gelmeksizin çıktığında

 

Aşağıdaki örneklerde zarf fiillerin cümle içinde zarf görevlerinde kullanıldıklarına dikkat ediniz. Zarf fiil ekleri fiillere gelerek onları cümle içinde zarf yapar.

ÖRNEKLER

  • Yatarken ışıkları söndürmeyi unutma. (-kan eki yoktur sadece -ken şekli var)
  • Bu dünyaya geleli yüzü bir kez olsun gülmedi.
  • Saati kuralı çok olmamıştı.
  • Görünmeden kimseye gel gizli gizli.
  • Kapanmadan kazan yarışmasına katılmak istiyorum.
  • Masadaki tabaklar kırılınca ne yapacağını bilemedi.
  • Sen gidince hiçbir şeyin tadı kalmamıştı.
  • Olanları duyunca birden gözleri doldu.
  • Seni görünce ellerim titriyor.
  • Bütün her şeyi unutup yeni bir hayata başlamak istiyordu.
  • Para biriktirip bilgisayar alacağını söyledi annesine.
  • Fiilimsiler ile ek fiillere çalışarak sınavdan seksen almayı başardı.
  • Çırpındıkça daha da batacağını anlamıştı.
  • Koşa koşa yanına gitti.
  • Ağlaya ağlaya gözleri kan çanağına dönmüş.
  • Gelir gelmez yatağa uzandı.
  • Yatar yatmaz uyudu.
  • Ölürcesine sevdiği için her dediğini yapıyordu.

 

NOT: “-ken” ekinin bazen isimlere geldiğini görmeniz gerekir arkadaşlar. Bu durumda bu eki alan kelime fiilimsi sayılmaz.

  • Öğrenciyken çok zamanımızın olduğunu fark edememişiz. (Öğrenci = İsim)
  • Çalışırken zamanın nasıl geçtiğini anlayamamışız.  (Çalış = Fiil)

⇒Fiilimsiler Konusuna Dönmek İçin Tıkla⇐

⇒Fiilimsiler Çıkmış Sınav Soruları⇐

Bilgi: Sitemiz, hukuka, yasalara, telif haklarına ve kişilik haklarına saygılı olmayı amaç edinmiştir. Sitemiz, 5651 sayılı yasada tanımlanan “yer sağlayıcı” olarak hizmet vermektedir. İlgili yasaya göre, site yönetiminin hukuka aykırı içerikleri kontrol etme yükümlülüğü yoktur. Bu sebeple, sitemiz “uyar ve kaldır” prensibini benimsemiştir. Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan bir biçimde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahipleri veya meslek birlikleri, dilbilgisi25@gmail.com mail adresinden bize ulaşabilirler. Bizle iletişime geçilmesi halinde ilgili kanunlar ve yönetmelikler çerçevesinde en geç 1 (Bir) Hafta içerisinde size dönüş yapılıp gerekli bilgi verilecektir.

14 yorum

  1. Hocam sıfat fiil, zarf fiil, isim fiil konusunu harika anlatmışsınız ellerinize sağlık. Sitenizi çok yararlı buluyorum ve arkadaşlarıma da öneriyorum. Böyle kaliteli içeriklerin olduğu bir siteden herkes faydalanmalı

  2. Konu çok detaylı ve bol örnekli, herkesin anlayacağı bir pencereden bakılarak anlatılmış. Sitenizi severek takip ediyorum

    • saussure (yönetici)

      Siz kullanıcılarımızın istekleri ön planda olduğu için sitemiz sevilerek takip ediliyor, teşekkürler

  3. Sitenizi çok beğeniyorum aradığım hersey var

  4. iğrenç bence

  5. Okulda ki hocadan güzel anlatmış.

  6. Okulda ki hocadan güzel anlatmış

Bir Cevap Yazın