ARADIĞINI YAZ ÖDEVİNİ BUL... ÖDEV ARAMA BÖLÜMÜ
Anasayfa » Dilbilgisi » Vurgu Nedir?

Vurgu Nedir?

Vurgu Nedir?

İki ya da daha fazla heceli kelimelerin herhangi bir hecesinin; birden fazla sözcükten oluşan cümlelerin herhangi bir sözcüğünün ötekilerden daha baskılı, güçlü söylenmesine vurgu denir.

Dolayısıyla vurgu kelime vurgusu ve cümle vurgusu olmak üzere ikiye ayrılır.

Cümle vurgusunu ögeler konusunda gördük. Şimdi sözcük vurgusu ile ilgili ayrıntıları görelim.

  • Her kelimede vurgu vardır ve bu çoğunlukla kelimelerin son hecesindedir. Ek aldıkça da vurgu son heceye kayar.
  • “İp, aç, kalk …” gibi tek heceli kelimelerde vurgu ”ekmek, ekmekçi, ekmekçiler, ekmekçilerden”
  • Olumsuzluk eki “-ma, -me”nin, soru eki “-mı, -mi, -mu, – mü”nün vurguyu kendinden önceki heceye ya da kelimenin son hecesine kaydırır.
  • “Gittim” sözcüğünde vurgu son hecededir; ama “gitmedim” sözcüğünde vurgu ilk hecededir. Çünkü “-me” olumsuzluk eki vurguyu ilk heceye kaydırır.

Kelime Vurgusu

Kelimedeki bir hecenin diğerlerinden daha güçlü olan vurgusuna kelime vurgusu denir. Türkçede kelime vurgusu genellikle son hecededir, kelime yapım eki aldıkça vurgu son heceye kayar. Örneğin, söz kelimesi tek heceli olduğu için doğal olarak vurguludur, üzerine {+lXk} biçimbirimi gelince kelime vurgusu ikinci heceye kayar: sözlük. Bu yapının üzerine {+CX} biçimbirimi geldiğinde vurgu yine son hecede olur: sözlükçü. Çekim ekleride yapım ekleri gibi vurguyu çektiklerinden bu ekleri alan kelimelerde de vurgu son heceye kayar. Ancak, Türkçede bazı ekler vurgusuzdur. Bu türden ekler vurguyu kendisinden önceki heceye atar. Türkçede vurgu kabul etmeyen eklerden bir kısmı şunlardır:

Türkçede vurgusu son hecede olmayan kelimeler de vardır. Bunlar gruplanarak aşağıda sıralanmıştır:{+n} (kalıplaşmış araç durumu/zarf eki): kışın, yazın, güzün vb.
{+(y)IA} (araç/birliktelik durumu eki): annemle, elle, elimle, kalemle, arabayla, atla vb.
{+cA} (eşitlik eki): iyice, güzelce, binlerce, aptalca, insanca vb.
{mX} (soru eki/edatı): geldi mi, burası mı, iyi mi, bilir misiniz vb.
{-mA} (olumsuzluk eki): gelmedi, okumayacak, gelmiyorsun vb.
{+DXr} (bildirme eki): iyidir, gelmiştir, bilecek-tir, uzundur, kısadır vb.
kişi ekleri: gideceğim, bileceksin, iyisin, durun, gelirim, giriniz vb.
{-yor} (şimdiki zaman eki): bakıyor, ölüyor, du-ruyorum vb.
{-ken} (zarffiil eki): gelirken, diyecekken, dur-muşken vb.
{-mAdAn}(zarffiil eki): bulmadan, sormadan, bilmeden vb.

Yer adlarında ve coğrafi adlarda vurgu genellikle ilk hecede olur: Aydın, Adana, Ankara, Kayseri, Erzincan, Türkiye, Amerika, Avrupa; İngiltere. Paris. Ancak ikiden fazla heceli yer adlarında vurgu ikinci hecede olabilir: Antalya, Edirne. Bandırma. Tekirdağ. {+istan} ile biten yer adlarında vurgu son hece üzerindedir: Türkistan, Arabistan, Yunanistan, Hindistan.

Bazı zarflarda vurgu ilk hecededir: önce, sonra, şimdi, şöyle, ayrıca, belki, demin.

Seslenme ve ünlemlerde vurgu ilk hecededir: haydi, yahu. garson!

Dil adlarında vurgu |+cA’l ekinden önceki hecede olur: Türkçe. Rusça. Almanca, Arapça, Fransızca.

Bazı akrabalık adlarında vurgu sondan bir önceki hecededir: anne. görümce, teyze, yenge, dayı, amca.

Öbek Vurgusu

Söz öbeklerinin vurgusu, öbeği oluşturan kelimelerden birinde olabilir. Bu durum, öbeği oluşturan kelimelerden her birinin ayrı ayrı vurgu taşımasına engel olmaz. Türkçede söz öbeklerinin vurgusuyla ilgili şunlar söylenebilir:

Belirtili isim tamlamalarında öbek vurgusu belirgin değildir, her öge kendi vurgusunu taşır: evin kapısı, dedemin yüzü, yolun başı. Belirtisiz isim tamlamalarında öbek vurgusu birinci öge üzerinde olur: bakım evi, gökyüzü, okul yolu, koç başı. Sıfat tamlamasında öbek vurgusu sıfat üzerinde olur: acı ders, yeşil panjur, ağlayan çocuk, kısa söz. Edatöbeklerinde vurgu isim üzerindedir: insan gibi, eşek kadar, benim için, akşama doğru. İkilemelerde öbek vurgusu çoklukla ilk öge üzerinde olur: gürül gürül, mışıl mışıl, ufak tefek, konu komşu, eski püskü. kalem malem. Ancak yakın anlamlı kelimelerle oluşturulan ikilemelerde vurgu ikinci öğeye kayabilir: ev bark, ana baba vb.

Cümle Vurgusu

Cümleyi oluşturan öğelerden birinin diğerlerine göre baskılı söylenmesidir. Türkçede doğal cümle vurgusu yüklem üzerindedir, ancak söylenecek sözün anlam değeri vurguyu diğer öğelere kaydırabilir. Söz gelişi Ali yarın Ankara ‘ya gidecek cümlesinde önemli olan doğal olarak gitme fiildir. Vurgu da yüklem üzerinde olur: Ali yarın Ankara’ya gidecek. Ancak konuşucu için gitme zamanı önemliyse cümle vurgusu zaman zarfı üzerinde olur: Ali yarın Ankara ‘ya gidecek. Cümlede konuşucu için gidecek kişi önemliyse vurgu özne üzerinde, gidilecek yer önemliyse vurgu yer tamlayıcısı üzerinde olacaktır. Kimi durumlarda ise vurgulanmak istenen öge yüklemin önüne getirilir: Yarın Ankara’ya Ali gidecek; Yarın Ali Ankara’ya gidecek vb.

Kelime ve cümle vurgusu, diksiyon  kurallarına uygun konuşma açısından da önem taşımaktadır.

⇒Ses Bilgisi Konu Anlatımı İçin Tıkla⇐

Bilgi: Sitemiz, hukuka, yasalara, telif haklarına ve kişilik haklarına saygılı olmayı amaç edinmiştir. Sitemiz, 5651 sayılı yasada tanımlanan “yer sağlayıcı” olarak hizmet vermektedir. İlgili yasaya göre, site yönetiminin hukuka aykırı içerikleri kontrol etme yükümlülüğü yoktur. Bu sebeple, sitemiz “uyar ve kaldır” prensibini benimsemiştir. Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan bir biçimde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahipleri veya meslek birlikleri, dilbilgisi25@gmail.com mail adresinden bize ulaşabilirler. Bizle iletişime geçilmesi halinde ilgili kanunlar ve yönetmelikler çerçevesinde en geç 1 (Bir) Hafta içerisinde size dönüş yapılıp gerekli bilgi verilecektir.

3 yorum

  1. çok güzel bi site ödevlerimi hep buradan yapıyorum

    • saussure (yönetici)

      ödevlerinde yardımcı olabildiysek ne mutlu bize yeliz, istersen kendine ait şiir, makale, proje ödevin varsa sitemizde yayınlaya biliriz. Word fotmatında dilbilgisi25@gmail.com adresine yazılarını gönderebilirsin

  2. Çok güzel bir yazı olmuş elinize sağlık çok işime yaradı teşekkürler

Bir Cevap Yazın